Michael I. Pupin

Michael I. Pupin
Mihajlo Pupin (1854-1935) rođen je u selu Idvor u Banatu, koji se tada nalazio u sastavu Austro-ugarskog carstva. Pupin je gimnaziju pohađao u Pančevu, ali je zbog svog aktivizma u sastavu Omladine srpske, koja je imala često probleme sa austro-ugarskim vlastima, morao da napusti Srpsku Spartu. Svoje školovanje nastavlja u Pragu, gde boravi od 1872. godine. Ipak, nakon samo dve godine, odlučuje da prekine školovanje zbog finansijskih poteškoća i krene put Amerike 1874. godine. Tada svom prezimenu dodaje i reč Idvorski, u želji da istakne svoje poreklo.

U Americi je prve tri godine pohađao večernje kurseve kako bi zaokružio svoje srednje obrazovanje. Radio je kao fizički radnik i uporedo sam učio engleski jezik, kao i grčki i latinski. 1879. godine uspeva da se upiše na studije matematike i fizike na Univerzitetu Kolumbija u Njujorku. Kao primeran student bio je oslobođen plaćanja školarine, ali se i dalje izdržavao radeći kao fizički radnik i držeći privatne časove. Pošto je sa izuzetnim uspehom završio studije 1883. godine, odlazi u Englesku gde sa stipendijom pohađa studije matematike i fizike na Univerzitetu Kembridž. Nakon Kembridža Pupin nastavlja svoje akademsko usavršavanje u Berlinu, gde je 1889. godine odbranio doktorsku disertaciju iz fizičke hemije kod čuvenog profesora Hermana fon Helmholca.

Iste godine vraća se u Ameriku gde započinje karijeru profesora teorijske elektrotehnike na Univerzitetu Kolumbija, na kojem je radio punih četrdeset godina. Pupin se tokom svog rada uglavnom usmerio na proučavanje elektromagnetnih fenomena. Pupinu pripadaju 34 patenta koje je dobio u SAD u periodu od 1894. do 1923. godine. Njegov najznačajniji pronalazak su tzv. Pupinovi kalemovi, odnosno induktivni kalemovi koji, zahvaljujući teoriji koju je sam Pupin razradio, omogućavaju povećanje dometa prostiranja telegrafskih i telefonskih signala. Proces uvođenja kalemova na telefonske vodove nazvan je „pupinizacija“, zahvaljujući čemu se uklanjaju smetnje i šumovi prilikom prenosa signala na većim rastojanjima, što je do tog trenutka predstavljalo veliki problem. Ovaj patent, priznat 1900. godine, Pupinu je doneo veliku slavu i bogatstvo, pošto su prava na njegovo korišćenje otkupile velik telefonske kompanije Bel, Simens i Halske.

1912. godine Kraljevina Srbija je Pupina imenovala za počasnog konzula u SAD. Na toj funkciji je ostao do 1920. godine, i u tom periodu je umnogome pomogao u uspostavljanju i jačanju međudržavnih i širih društvenih odnosa između SAD i Kraljevine Srbije. Po završetku Prvog svetskog rata Pupin je učestvovao u radu delegacije Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca na Mirovnoj konferenciji u Parizu 1919. godine, na kojoj su se određivale granice novonastalih država. Zahvaljujući Pupinu i njegovim upornim zalaganjima i uticaju koji je imao pred tadašnjim američkim predsednikom Vudrouom Vilsonom, delegacija Kraljevine SHS uspela je na konferenciji da učvrsti svoje granice u Banatu, Sloveniji i Međimurju.

Mihajlo Pupin je tokom celog života bio okrenut svojoj otadžbini, a svoju posvećenost je pokazivao i osnivanjem zadužbina i fondacija u tadašnjoj Kraljevini Jugoslaviji, zahvaljujući kojima su dodeljivane stipendije mladima da se školuju i pružena je velika pomoć očuvanju i negovanju srpskog kulturnog i istorijskog nasleđa. Od izuzetnog značaja je i njegova zadužbina pri Narodnom muzeju u Beogradu jer su od njegovih fondova kupljena značajna srpska umetnička dela i potpomognuto je izdavanje publikacija. Tokom Prvog svetskog rata Pupin je bio posvećen i humanitarnom radu. Organizovao je Kolo srpskih sestara, koje su skupljale pomoć za Srpski crveni krst, a i lično je organizovao slanje humanitarne pomoći Srbiji tokom rata. Pupin je bio i jedan od osnivača i dugogodišnji predsednik srpske iseljeničke organizacije u Americi „Srpski narodni savez“.
Pupin je bio i jedan od osnivača američke nacionalne svemirske i vazduhoplovne organizacije NASA. Bio je član Američke akademije nauka, Srpske kraljevske akademije, predsednik Njujorške akademije nauka, predsednik Američkog instituta inženjera elektrotehnike (AIEE), dobitnik je brojnih priznanja i odlikovanja, kao i 18 počasnih doktorata. Na Univerzitetu Kolumbija 1927. godine je izgrađen Odsek za fiziku koji i danas nosi Pupinovo ime. Proglašen je za počasnog građanina Zrenjanina 1921. godine, kao i Bleda u Sloveniji, koji je njegovom zaslugom pripao Kraljevini SHS. U Americi je 1958. godine ustanovljena Medalja Mihajla Pupina kao odlikovanje koje se svake godine dodeljuje pojedincima za posebne zasluge za doprinos nacionalnim interesima Amerike. Pupin je bio izuzetno uspešan i u književnoj delatnosti. Za svoju autobiografiju „From Immigrant to Inventor“ („Sa pašnjaka do naučenjaka“) dobio je prestižnu Pulicerovu nagradu 1924. godine.

Putevi Mihajla Pupina i Nikole Tesle, koji su bili gotovo vršnjaci, u velikoj meri su se ukrštali, ali i razilazili. Iako su bili potpuno različite ličnosti, dosta toga ih je povezivalo. Pre svega poreklo, okrenutost tradiciji i kulturi iz koje su potekli, poštovanje i ljubav prema majci, iseljenje u Ameriku, posvećenost nauci i tehnološkom napretku, veliki pronalasci i neprocenjiv doprinos razvoju elektrotehnike, posvećenost uspostavljanju svetskog mira. Obojica su veći deo boravka u Americi živeli u Njujorku. Poznavali su se i kretali u istom društvu, ali njihov razvojni put tekao je na dva potpuno različita načina. Tesla je mnogo više bio posvećen izumima, gledao je mnogo dalje u budućnost, dok se Pupin više razvijao kao ugledni profesor i građanin, a uspešna akademska karijera donela mu je veliki uticaj u širim krugovima, koji je on kasnije preneo i na sferu politike i diplomatije. Kada je reč o njihovom odnosu, u mnogobrojnim izvorima, kako novinskim tako i naučnim, akcenat se oduvek stavljao upravo na njihove različitosti i sukobljavanja. Danas, međutim, kada je obnovljeno interesovanje za dvojicu naučnika, stručnjaci smatraju da je, na osnovu podrobnije analize izvora i dokumenata, neophodno pružiti novi pogled na njihov odnos, koji neće biti zasnovan samo na glasinama. Tako je, prema pisanjima novinara, razilaženje između Tesle i Pupina počelo na jednom Teslinom predavanju u Njujorku 1898. godine, koje je Pupin navodno izviždao sa svojim pristalicama, što mu je Tesla vratio polomivši mu prst dok su odmeravali snage u tzv. „kvačenju“ palčeva nakon predavanja. Dvojica srpskih naučnika su se potom konačno razišla kada u tzv. „ratu struja“ Pupin nije podržao Teslu i kada je stao na stranu Markonija u sporu oko prava na patent za pronalazak radija. Novinari su prenosili informacije o teškim rečima koje su upućivali jedan drugom, o svađama, netrpeljivosti, prestanku komunikacije, pa čak i tuči. Današnji Teslini i Pupinovi biografi tvrde da svega toga nije bilo i insistiraju da je potrebno prikazati njihov odnos u drugačijem svetlu. Nikola i Mihajlo su, bez obzira na brojne razlike, gajili izuzetno poštovanje jedan prema drugom i mnogo su više sarađivali nego što su se sukobljavali. Obojica su tokom celog života bili posvećeni ideji globalnog mira, o čemu svedoči i vest koju su prenele američke novine u članku iz 1904. godine pod naslovom „Tesla i Pupin rade na pronalasku koji će zaustaviti rat“. Tesla se takođe stalno interesovao za rad Mihajla Pupina i za njegovo zdravlje kad je bio bolestan. Pupin je, sa druge strane, želeo da pomogne Tesli kad je ovaj zapao u finansijske probleme, što novčano, što preko svojih uticajnih veza. Napisao mu je i dva čeka, koja Tesla, međutim, nije hteo da prihvati. Poznato je i da je Tesla posetio Pupina neposredno pred njegovu smrt.Iako je sadržaj njihovog razgovora ostao nepoznat, susret je za obojicu bio veoma dirljiv i pun emocija. Pupin je ubrzo posle toga preminuo, a Tesla je prisustvovao sahrani i odao mu poslednju počast.
Back to top