Laza Kostic

Laza Kostic
Laza Kostić (1841-1910) bio je srpski pesnik, dramski pisac, filozof, novinar i prevodilac, jedan od najistaknutijih predstavnika romantizma u srpskoj književnosti. Rođen je u Kovilju, u Bačkoj, koja se tada nalazila u sastavu Austro-ugarskog carstva. Već kao veoma mlad postao je politički aktivan, zalažući se za socijalnu pravdu i nezavisnost Srbije. Prava je studirao na Univerzitetu u Pešti, gde je diplomirao 1864. godine, a dve godine kasnije je odbranio i doktorat. Po povratku u Vojvodinu, najpre je radio kao nastavnik u gimnaziji, a zatim je radio kao advokat, beležnik i predsednik suda. Nakon osam godina prestaje da se bavi advokaturom i u potpunosti se posvećuje književnom radu. Sve vreme je politički aktivan, kako kroz bavljenje novinarstvom, tako i kroz javne poslove. Bio je jedan od osnivača i vođa Ujedinjene omladine srpske, političkog pokreta iz Novog Sada koji je bio aktivan od 1866. do 1871. godine i u okviru kojeg su se mnoge znamenite ličnosti zalagale za oslobođenje i ujedinjenje Srba. Zbog svog aktivizma Laza Kostić je dva puta bio hapšen – prvi put kao jedan od optuženih za organizovanje atentata na Kneza Mihaila 1868. godine, a drugi put nakon vatrenog govora održanog protiv Habzburgovaca u Beogradu 1872. godine. Nakon oslobađanja, bio je postavljen za poslanika Ugarskog sabora kao blizak saradnik Svetozara Miletića, jednog od najznačajnijih i najuticajnijih srpskih političara u Austro-ugarskom carstvu. Jedno vreme je živeo i u Beogradu, a zatim i u Crnoj Gori, gde je na poziv kneza Nikole pet godina radio kao urednik zvaničnih crnogorskih novina i njegov politički savetnik. Kasnije se povukao iz političkog života i uglavnom posvetio književnom radu, po čemu je ostao najviše i zapamćen. Uglavnom je pisao lirske pesme, ali je poznat i po epskoj poeziji, kao i dramama, među kojima je najpoznatija „Maksim Crnojević“, koja predstavlja dramatizaciju epske pesme. Pisao je radove i iz filozofije i estetike, kao i veliku kontroverznu monografiju o Jovanu Jovanoviću Zmaju. Značajan je i njegov doprinos u prevođenju evropske književnosti. Poznat je po tome što je bio među prvima koji su započeli sistematično prevođenje Šekspirovih dela na srpki jezik, a u velikoj meri je zaslužan i za promovisanje studija engleskog jezika, kao protivteže dominaciji nemačkog jezika na Balkanu.

Nikola Tesla i Laza Kostić upoznali su se prilikom Teslinog boravka u Budimpešti 1892. godine. Tesla je voleo srpsku poeziju i rado je sklapao prijateljstva sa velikim pesnicima poput Laze Kostića. Njih dvojica su od tada razmenjivali pisma i prepiska je trajala duže od deceniju. Dok Teslina pisama pesniku nisu sačuvana, Lazina pisma su ostala sačuvana i danas se nalaze u okviru Tesline zaostavštine u Muzeju Nikole Tesle u Beogradu. U nekoliko pisama Kostić je molio Teslu da preporuči njegova dela u Americi i pomogne mu da se ona prevedu i objave ili prikažu u nekom od njujorških pozorišta. Iz pisama se takođe može saznati da je Laza Kostić u junu 1895. godine pisao velikom naučniku, koji je tada imao 39 godina, u nameri da ga oženi, preporučivši mu ćerku bogatog trgovca iz Vojvodine, mladu Lenku Dunđerski. Poznato je da je sam Laza Kostić bio potajno zaljubljen u Lenku, koja mu je bila inspiracija za mnoge pesme, uključujući i najlepšu pesmu napisanu na srpskom jeziku Santa Maria del la Salute. Međutim, pošto je bio gotovo trideset godina stariji od nje, bio je svestan neprikladnosti svoje ljubavi i vodio je tešku unutrašnju borbu u pokušaju da se otrgne od svojih osećanja. Jedan od tih pokušaja bilo je i povlačenje u manastir Krušedol, a kasnije i ženidba sa Julijom Palanački, na preporuku Lenkinog oca Lazara. Upravo je iz Krušedola Laza pisao Tesli o Lenki, u želji da joj pronađe dostojnog muža, pošto on sam to nikako nije mogao da bude. Iz narednog Kostićevog pisma može se zaključiti da je Tesla u odgovoru odbio pesnikovu ponudu, ističući svoju opredeljenost da se u potpunosti posveti nauci. Samo nekoliko meseci kasnije, u novembru 1895. godine Lenka umire od tifusa, a Laza šalje Tesli njen posmrtni list da ga obavesti o velikom gubitku.
Back to top