Dr Paja Radosavljevic

Dr Paja Radosavljevic
Dr Pavle Paja Radosavljević (1879-1958) bio je profesor psihologije i pedagogije i jedan od najodanijih prijatelja Nikole Tesle. Svoje visoko obrazovanje započeo je na Učiteljskoj školi, prvo u Somboru, a zatim u Osijeku. Kratko je radio kao učitelj, a zatim upisuje studije eksperimentalne psihologije i pedagogije u Beču, koje potom nastavlja na Univerzitetu u Jeni, da bi doktorsku disertaciju odbranio na Univerzitetu u Cirihu 1904. godine na temu „Napredovanje zaboravljanja s vremenom“. Po povratku u Sombor, nekoliko godina radio je kao učitelj i kratko kao profesor psihologije u Učiteljskoj školi, ali nikada nije dobio mesto profesora na Univerzitetu u Beogradu jer ga, kao psihologa eksperimentalne orijentacije nisu prihvatali sledbenici tradicionalne psihologije. Zbog toga odlučuje da napusti Srbiju i odlazi prvo u Beč, a zatim u Ameriku. Studije eksperimentalne psihologije je ponovo pohađao na Njujorškom univerzitetu, gde je odbranio svoju drugu doktorsku disertaciju 1908. godine, sa temom „Uticaji sadržine reči na primarno pamćenje“. Godinu dana radio je kao asistent za psihologiju na Univerzitetu Stenford u Kaliforniji i uporedo studirao medicinu. Nedugo zatim počinje da radi kao profesor na Univerzitetu u Njujorku, na Pedagoškom fakultetu, gde je 1915. godine izabran u zvanje redovnog profesora eksperimentalne psihologije, pedagogije i pedagoške antropologije. Tu je ostao do svog penzionisanja 1945. godine, a u nekoliko navrata je kao gostujući predavač boravio u Jugoslaviji, gde je držao predavanja i seminare za učitelje i nastavnike.

Paja Radosavljević objavio je preko hiljadu radova iz pedagogije, psihologije i antropologije, a poseban doprinos dao je razvoju eksperimentalne psihologije. Posebno se zanimao za temu pamćenja i zaboravljanja, a značajna su i njegova istraživanja iz oblasti etnopsihologije, kulturne istorije i pedagoške antropologije. Po svojoj psihološkoj usmerenosti bio je blizak bihejviorističkoj orijentaciji u psihologiji. Jedno od njegovih najzanimljivijih dela je knjiga „Ko su Sloveni, doprinos psihologiji rase“ (Who are the Slavs, a Contribution to Race Psychology) iz 1919. godine. U tom delu Radosavljević analizira slovenske narode i njihov odnos sa drugim narodima i predviđa dominaciju Slovena u budućnosti, vodeći se tezom da „ako je prošlost pripadala Romanima, sadašnjost Germanima, budućnost će pripasti Slovenima“. Zanimljivo je da ova knjiga nikad nije prevedena sa engleskog na srpski jezik, a jedan od originalnih primeraka čuva se u Muzeju Nikole Tesle u Beogradu. U pitanju je primerak sa posvetom koji je Tesla dobio na poklon od Paje Radosavljevića. Knjiga upravo i počinje Teslinom fotografijom i objašnjenjem „Naučni duh modernih Slovena, najveći izumitelj svih vremena“.

Tesla i Paja Radosavljević upoznali su se u Njujorku neposredno pred izbijanje Prvog svetskog rata.Često su se uzajamno posećivali, a vodili su i veoma obimnu prepisku. Mnogi su Paju Radosavljevića doživljavali kao neku vrstu Teslinog sekretara, jer su svi oni koji su hteli da stupe u kontakt s Teslom, morali prvo da se obrate njemu, a susret s Teslom je najviše zavisio od njegove procene i odobrenja.Iz prepiske između Tesle i Radosavljevića, koja se čuva u Muzeju Nikole Tesle, može se, između ostalog, dosta saznati i o srpskoj zajednici u Americi u to vreme. Naime, srpski iseljenici u Americi su bili okupljeni oko dva društva koja su međusobno bila u oštrom sukobu. U pitanju su bili društvo „Srbobran“, sa sedištem u Pitsburgu, i „Sloga“ sa sedištem u Njujorku. Na čelu „Srbobrana“ nalazio se Paja Radosavljević, dok je „Slogu“ predvodio Mihajlo Pupin. Tesla se nikada nije uključivao u rad ovih društava, niti je ikad stao na stranu ijednog od njih, uprkos svom bliskom odnosu s Radosavljevićem. Klonio se svih sukoba, pa i pokušaja pomirenja. Ostao je nepristrasan i dosledan svojim stavovima, ali se svakako trudio da, kad god je moguće, bude od pomoći svima. Tesla i Radosavljević ostali su veliki prijatelji sve do Tesline smrti 1943. godine.
Back to top